Epilog

Na zakoń­cze­nie chciał­bym przed­sta­wić nieco reflek­sji i faktów zwią­za­nych z okre­sem powo­jen­nym. Otóż przy­pad­kowo moja Mama odna­la­zła panią Jadwigę Wóblew­ską, która wró­ciła do Kraju z Indii i zamiesz­kała w Gdań­sku. Często odwie­dzała nas ona we Wro­cła­wiu, a ktoś z nas będąc nad morzem rów­nież odwie­dzał ją w Gdań­sku. Chęt­nie roz­ma­wia­li­śmy na temat naszego wspól­nego pobytu na Katisz­czu oraz w Dżam­blule, dzięki czemu mam utrwa­lone w pamięci różne szcze­góły i nazwi­ska, które uwzględ­niam w moich Wspo­mnie­niach.

Bardzo chcia­łem odwie­dzić moje miasto Woł­ko­wysk, z któ­rego byli­śmy wywie­zieni 10 lutego 1940 roku. Dopiero w 1999 roku nada­rzyła się ku temu pierw­sza okazja, a następne odwie­dziny odbyły się w roku 2016. Pierw­szy wyjazd odby­łem w towa­rzy­stwie żony, Aliny, auto­ka­rem z Wro­cła­wia do Grodna, a dalej z Grodna do Woł­ko­wy­ska lokal­nym auto­bu­sem. Zakwa­te­ro­wa­nie w hotelu w cen­trum miasta było mocno poni­żej stan­dar­dów euro­pej­skich, co zmu­siło nas do skró­ce­nia pobytu. Odwie­dzi­li­śmy dom przy ulicy Kar­czy­zna 5 (obec­nie Moprau­skaja 19), czyli miej­sce naszego pierw­szego zamiesz­ka­nia w Woł­ko­wy­sku w latach 1935 -1936. Roz­ma­wia­li­śmy z jednym z loka­to­rów tego domu. Znał on nazwi­sko przed­wo­jen­nego wła­ści­ciela domu, Goł­gow­skiego i mówił, że ktoś z Goł­gow­skich przy­jeż­dżał z Polski parę razy, żeby obej­rzeć dom, do któ­rego Goł­gow­ski utra­cił prawo wła­sno­ści opusz­cza­jąc Woł­ko­wysk w 1945 roku, wyjeż­dża­jąc do Polski. Jak dom wyglą­dał w 1999 roku widać na załą­czo­nym zdję­ciu. Ele­wa­cja pre­zen­tuje się dość nędz­nie.

Rów­nież odwie­dzi­li­śmy dom przy ulicy Wileń­skiej 40, gdzie miesz­ka­li­śmy od 1936 do 1940 roku. Roz­ma­wia­łem z Rosja­ni­nem, który miesz­kał w miesz­ka­niu zaj­mo­wa­nym przed wojną przez p. Zalew­skiego, wła­ści­ciela domu. Rosja­nin, Iwan Gri­go­rie­wicz Basz­ki­riew, zapro­sił nas do swo­jego miesz­ka­nia, opo­wia­dał swoją histo­rię, że w czasie wojny z Niem­cami służył w arty­le­rii prze­ciw­lot­ni­czej i po zakoń­cze­niu wojny pozo­stał w Woł­ko­wy­sku, a były tu wolne miesz­ka­nia po Pola­kach prze­sie­dla­nych do Polski. Iwan Gri­grie­wicz zapro­sił nas na następny dzień na przy­ję­cie, które jednak nie doszło do skutku, gdyż posta­no­wi­li­śmy wracać z powodu fatal­nych warun­ków zamiesz­ka­nia w hotelu. Sta­ra­łem się rów­nież odwie­dzić mojego kolegę szkol­nego, Władka Gabrow­skiego, który miesz­kał obok, przy ulicy Wileń­skiej 38, ale nie­stety nikt nie wyszedł z domu, cho­ciaż Iwan Gri­go­rie­wicz nas infor­mo­wał, że jego sąsiad Wało­dia tam w tym przed­wo­jen­nym domu mieszka. Bardzo żało­wa­łem, że nie doszło do tego spo­tka­nia.

Drugi mój wyjazd do Woł­ko­wy­ska nastą­pił w 2016 roku. Poje­cha­łem w towa­rzy­stwie syna Mariu­sza oraz wnuka Łuka­sza. Podróż odby­li­śmy samo­cho­dem, zakwa­te­ro­wa­nie mie­li­śmy bardzo przy­zwo­ite w bloku, w miesz­ka­niu prze­zna­czo­nym na krót­ko­trwały wyna­jem. Odwie­dzi­li­śmy rejon domu przy ulicy Kar­czy­zna 5. Dom był w dobrym stanie, ele­wa­cja została odno­wiona, zro­biono porządne ogro­dze­nie. Roz­ma­wia­li­śmy z dwoma męż­czy­znami miesz­ka­ją­cymi, obok, którzy mówili po polsku i mieli Kartę Polaka. Poje­cha­li­śmy rów­nież na ulicę Wileń­ską 40 (obec­nie: ul. Pier­wo­mori), a także do Lasu Zam­ko­wego. Na ulicy Wileń­skiej wstą­pi­li­śmy do sąsied­niego domu, by odwie­dzić mojego kolegę szkol­nego, Władka Gabrow­skiego. Oka­zało się, że tra­fi­li­śmy na Żenię Gabrow­skiego, 28-let­niego wnuka Władka, który się ucie­szył ze spo­tka­nia z nami. Żenia powie­dział, że dzia­dek Władek już nie żyje, a on odzie­dzi­czył po nim ten stary dom wraz z dużym ogro­dem. Dom nie nadaje się już do zamiesz­ka­nia, a sta­nowi obec­nie „daczę”, czyli dom let­ni­skowy. A naj­cie­kaw­sze było to, że Żenia mieszka wraz z żoną i córką przy ulicy Wileń­skiej 40, w naszym przed­wo­jen­nym miesz­ka­niu. Spra­wiło mi wielką przy­jem­ność, gdy mogłem wejść do tego miesz­ka­nia po sie­dem­dzie­się­ciu sze­ściu latach, jakie upły­nęły od daty naszej depor­ta­cji. Jednak Żenia zaj­mo­wał tylko część naszego miesz­ka­nia, gdyż miesz­ka­nie została podzie­lone na dwa mniej­sze lokale i tej dru­giej części już nie miałem okazji obej­rzeć. Żenia zapro­sił nas na wie­czór do swojej daczy, gdzie spę­dzi­li­śmy bardzo przy­jem­nie czas w ogro­dzie przy grillu i rosyj­skiej wódce. Roz­ma­wia­li­śmy po rosyj­sku, bo Żenia nie mówił po polsku.

Następ­nego dnia byli­śmy na Szwedz­kiej Górze, skąd widać było dokład­nie pano­ramę całego miasta, któ­rego liczba miesz­kań­ców wzro­sła ze stanu 17 tysięcy przed wojną do 44 tysięcy obec­nie. Zło­ży­li­śmy także wizytę w Szkole Śred­niej, w której języ­kiem naucza­nia jest język polski. Była to nie­dziela, ale w Szkole dyżu­ro­wała pani wice­dy­rek­tor, która nas po szkole opro­wa­dziła i udzie­liła wielu infor­ma­cji. Szkoła mieści się w nowo­cze­snym obiek­cie wybu­do­wa­nym w 1988 roku, z dota­cji rządu pol­skiego. Byli­śmy rów­nież na pol­skim cmen­ta­rzu, na którym pocho­wano uczest­ni­ków Powsta­nia Stycz­nio­wego z roku 1863 i żoł­nie­rzy pole­głych w latach 1919-1920. Cmen­tarz był zadbany, pocho­wani powstańcy i żoł­nie­rze mieli dobre nagrobki. Woł­ko­wysk ma obec­nie liczną polo­nię. Odwie­dziny Woł­ko­wy­ska po tylu latach było ważnym wyda­rze­niem w moim życiu.